Rys historyczny

Już od XI wieku wiadomo o początkach osadnictwa na terenach obecnej ziemi kozienickiej. Pierwsza wzmianka o grodzie Sieciecha znajduje się w ,,Kronice" Galla Anonima z 1096 roku. Osada Kozienice i kilka innych należała w XIII wieku do zakonu norbertanek w Płocku. Król Władysław Jagiełło w 1429 roku nabył te tereny, w zamian za wieś na Kujawach. Zamianę tę potwierdził w 1447 roku król Kazimierz Jagiellończyk.

 

Ziemie wchodzące w skład dzisiejszego powiatu kozienickiego należały do dawnej dzielnicy sandomierskiej. Po zjednoczeniu państwa polskiego przez Władysława Łokietka księstwa zaczęto nazywać ziemiami. Województwami nazywano te, w których utrzymał się urząd wojewody. Województwo sandomierskie obejmowało całą wschodnią część Małopolski po obu stronach Wisły. Kasztelanie były mniejszą jednostką administracyjną.

 

Od XIII wieku istnieją powiaty, które powiązane są z administracją wojskową, a także z systemem pobierania podatków, a przede wszystkim z sądownictwem. W 1397 roku część województwa sandomierskiego leżącą na lewym brzegu Wisły, podzielono na trzy powiaty: sandomierski, radomski i chęciński.

 

Puszcza Radomska wraz z osadami od roku 1447 była własnością królewską. Podział ten przetrwał aż do roku 1795, do III rozbioru Polski.

  

Król Kazimierz Jagiellończyk z powodu epidemii dżumy w Krakowie, schronił się z rodziną w Kozienicach i tutaj 1 stycznia 1467 roku urodził się przyszły król Polski Zygmunt I Stary. Fakt ten upamiętnia kolumna znajdująca się od chwili wybudowania w roku 1517, w tym samym miejscu - na terenie parku pałacowego, po prawej stronie alei wjazdowej

.

 Puszcza Kozienicka, (bo tak zaczęto nazywać centralną część Puszczy Radomskiej) należała od 1607 roku do dóbr królewskich, które tworzyły starostwa niegrodowe. W roku 1549 syn Zygmunta Starego, król Zygmunt II August podniósł Kozienice do rangi miasta.

 

Od połowy XVII wieku dla obszarów obecnego powiatu zaczęły się gorsze czasy. W okresie kampanii zimowo-wiosennej w wojnie ze Szwedami, w 1656 roku Stefan Czarniecki stoczył kilka zwycięskich bitew. Wojna dokonała ogromnych zniszczeń.

 

Królowie polscy, w których posiadaniu były tzw. dobra stołowe, dbali o ich stan i rozwój. Ostatni król Polski Stanisław August Poniatowski po kolejnym pożarze jaki zniszczył Kozienice, zachęcał mieszczan do budowania domów murowanych. Za jego czasów powstały w mieście hamernia i rusznikarnia, tartaki i garbarnia. Szybko powstawały nowe osady rolnicze, zwiększyło się zaludnienie osad już istniejących.

 

Z chwilą III rozbioru Polski w 1795 roku, Kozienice znalazły się pod zaborem austriackim. W latach epopeii napoleońskiej, na mocy traktatów pokojowych w Tylży z 1807 roku utworzono Księstwo Warszawskie, które podzielono na 6 departamentów. W 1809 roku w pobliżu miasta generał Józef Zajączek stoczył zwycięską bitwę z wojskami austriackimi, przyczyniła się ona w znacznym stopniu do wyparcia wroga z zagarniętych w 1795 roku terytoriów.

 

W tym samym roku na mocy traktatu z Schonbrunn Księstwo powiększono i na tych ziemiach utworzono cztery następne departamenty, w tym radomski. W roku następnym wyodrębniono w nim powiaty: kielecki, konecki, kozienicki, opatowski, opoczyński, radomski, solecki, staszowski i szydłowiecki.

 

Od 1812 roku Księstwo Warszawskie, do Kongresu Wiedeńskiego było okupowane przez Rosję. Postanowieniami Kongresu z największej części Księstwa utworzono Królestwo Polskie zależne od cara rosyjskiego. W 1816 roku utworzony został nowy podział administracyjny, stolicą województwa sandomierskiego został Radom.

 

W okresie walk powstania listopadowego, w lutym 1831 roku generał Dwernicki odniósł pod Mniszewem zwycięstwo nad armią generała rosyjskiego Geismara. Po raz drugi zaatakował Rosjan pod Nową Wsią i zmusił nieprzyjaciela do cofnięcia się na prawy brzeg Wisły. Potem Rosjanom udało się zająć Kozienice, ale znowu wojska Dwernickiego ich pokonały, opuścili miasto i uciekli za Wisłę. Jeszcze w sierpniu 1831 roku pod Gniewoszowem odbyła się znaczna bitwa polsko-rosyjska, w której Rosjanie pokonali oddziały wojsk polskich pod dow. ppłk. Teodora kalinkowskiego. Zginęło 302 żołnierzy i oficerów polskich, wielu dostało się do niewoli.  Po upadku powstania listopadowego nasiliła się rusyfikacja.

 

Na mocy ukazu z marca 1837 roku województwa nazwano guberniami. Natomiast ukaz z października 1842 roku przyniósł przemianowanie obwodów na powiaty, a powiatów na okręgi. Na mocy tego ukazu powiat kozienicki stał się okręgiem o zasięgu terytorialnym bez większych zmian.

 

W czasie powstania styczniowego Puszcze Kozienicka i Stromiecka były terenem licznych walk małych oddziałów powstańczych. Aktywnym dowódcą oddziałów powstańczych był pułkownik Dionizy Czachowski i Kononowic z- były podpułkownik rosyjski. Z większym oddziałem powstańców lasami  przedostał się aż pod Rozniszew, Magnuszew i Grabowską Wolę i pokonał rosyjskie wojska.
Liczne mogiły powstańcze w lasach w okolicach Głowaczowa, Rozniszewa są trwałymi śladami tamtych wydarzeń.

 

W 1867 roku dokonano nowego podziału administracyjnego Królestwa, z części dawnego powiatu radomskiego utworzono powiat kozienicki. Granicami od północy były Wisła i Pilica, od wschodu Wisła odzielała go od powiatu puławskiego, od południa graniczył z powiatem iłżeckim, a od zachodu z radomskim. Głównymi drogami komunikacyjnymi dla handlu  były Wisła i Pilica. Były także dwie bite drogi z Radomia na Zwoleń do Puław i Lublina oraz droga łącząca Kozienice z Radomiem.

 

Ludność powiatu w 1870 roku wynosiła 79796 osób, ale w 1880 roku było już 90406 mieszkańców. W powiecie było 1 miasto, 8 osad miejskich, 450 wsi i kolonii. Szkół początkowych było 18. Administracyjnie powiat był podzielony na 20 gmin: Bobrowniki, Brzeźnica, Brzóza, Gniewoszów-Granica, Grabów n/Wisłą, Grabów n/Pilicą, Góra Puławska, Jedlnia, Kozienice, Mariampol, Oblasy, Policzna, Rozniszew, Sarnów, Sieciechów, Suskowola, Świerże Górne,Tczów, Trzebień i Zwoleń. Taka ilość gmin utrzymała się do 1905 roku. W latach I wojny światowej lasy Puszczy Stromieckiej i Kozienickiej były miejscem wielu długotrwałych walk. Walki o twierdzę w Dęblinie w październiku 1914 roku spowodowały zniszczenia wsi i osad po obu stronach Wisły na długości około 20 km, w Sieciechowie ze 120 domów ocalało tylko 19. W walkach z Rosjanami w okolicy Trupienia, Lasek i Anielina, w październiku 1914 roku brali udział oddziały Legionów Polskich pod dowóddztwem Józefa Piłsudskiego. Tamten czas upamiętnia Mauzoleum Legionistów w Żytkowicach.

 

W latach 1915 - 1918 państwa centralne podzieliły okupowane ziemie Królestwa Polskiego na dwie strefy niemiecką i austriacką. W strefie austraickiej utworzono od września 1915 roku Generalne Gubernatorstwo z siedzibą w Kielcach, a później w Lublinie, obejmowało ono 14 powiatów, w tym powiat kozienicki. W 1919 roku utworzono województwa: warszawskie, łódzkie, kieleckie, lubelskie i białostockie. W tym samym roku przekształcono urzędy powiatowe w starostwa. Starosta podporządkowany był wojewodzie, a mianowany przez Ministra Spraw Wewnętrznych. Był on przedstawicielem rządu i szefem administracji ogólnej. Organem uchwałodawczym, sprawującym kontrolę był Sejmik Powiatowy, a od 1933 r. Rada Powiatowa w których reprezentowane były wszystkie gminy wiejskie i miasta. Wsie wchodzące w skład gminy wiejskiej tworzyły gromady z sołtysem na czele.

 

Na terenie powiatu kozienickiego były dwie gminy  miejskie Kozienice i Zwoleń oraz 19 wiejskich. Według spisu powszechnego, w 1931 roku w powiecie zamieszkiwało 143 237 osób. Było 130 szkół powszechnych, 1 ogólnokształcąca i 2 zawodowe. Istniało 55 młynów wodnych i 2 motorowe, 160 wiatraków, 5 tartaków, 1 gorzelnia oraz Państwowa Wytwórnia Prochu w Pionkach. Taki stan utrzymał się do 1939 roku.

 

W okresie okupacji powiat kozienicki zniesiono, a jego tereny włączono do administracji powiatu radomskiego dystryktu radomskiego. Generalne Gubernatorstwo podzielono początkowo na cztery, a potem na pięć dystryktów.

 

W tym czasie działały i walczyły z hitlerowcami oddziały Batalionów Chłopskich i Armii Krajowej, w 1943 roku uwolniły one z kozienickiego aresztu 149 więźniów. Niemcy nasilali terror, w kozienickim parku rozstrzelali 10 partyzantów. Powiat kozienicki należał do terenów najwięcej zniszczonych przez działania wojenne.

 

Po wyzwoleniu przywrócono przedwojenny podział administracyjny województwa kieleckiego, a tym samym przywrócono powiat kozienicki w przedwojennych granicach. Utworzono Rady Narodowe, nad którymi nadzór sprawowała Rada Państwa. Powiat kozienicki do 1950 roku zajmuje taki sam obszar jak przed wojną. Ustawa z 1950 roku o reformie administracyjnej wprowadziła terenowe organy jednolitej władzy państwowej. Powstałe Rady Narodowe (miejskie i wiejskie) zajmowały się działalnością gospodarczą, społeczną i kulturalną, a także porządkiem publicznym. Organami wykonawczymi były Prezydia Rad Narodowych. Nastąpiła zmiana nazewnictwa stanowisk - starosty na przewodniczącego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. Powstało 17 województw i 5 miast wydzielonych. W 1953 roku w powiecie utworzono 30 gmin. Już w następnym roku w ich miejsce utworzono 60 gromad. W latach 1957 - 1959 zlikwidowano 19 małych gromad.

 

Na początku 1959 roku w powiecie kozienickim były 2 miasta oraz 33 gromady. W roku 1962 powiat stanowiły 2 miasta: Kozienice i Pionki, 20 gromadzkich rad narodowych, 198 sołectw i 201 wsi. Zamieszkiwało w nim 75 600 osób.

 

W 1972 roku w miejsce gromad wprowadzono gminy, dokonano też korekty granic powiatu. W latach 1973-1975 po raz kolejny zreformowano administrację terenową, powstało 49 nowych  województw. Powiaty zlikwidowano, a znaczną część kompetencji przekazano gminom, organami wykonawczymi zostali Naczelnicy Miast i Gmin.

 

W 1998 roku na mocy ustawy powstają wspólnoty samorządowe - powiaty i od 1 stycznia 1999 roku zaczynają działać starostwa powiatowe. Powiat kozienicki to 6 gmin wiejskich Garbatka Letnisko, Głowaczów, Gniewoszów, Grabów n/Pilicą, Magnuszew, Sieciechów oraz gmina miejsko-wiejska Kozienice. Na obszarze 917 km2, zamieszkuje 62 462 osoby.

 

Klauzula Informacyjnajak-załatwic-spraweformularze-do-pobraniazamowienia-pobliczne-zdpKonwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnychinterpelacje i zapytaniadarmowa pomoc prawnaPowiatowa Społeczna Rada ds. Osób Niepełnosprawnych Przeczytaj! Zanim Zarezerwujesz Wizytę w Wydziale Komunikacji internetowa rezerwacja kolejki bipportal mieszkańca

tvnp

biuletyn

teledysk

powiat kozienicki film

film promocyjny2

kozienicki

Kalendarium

25.07.2021
II Przegląd Kół Gospodyń Wiejskich Ziemi Kozienickiej
Gminy Głowaczów na Stadionie sportowym ul. Kozienicka 7A
01.08.2021 01.08 2021
VI SPOTKANIE NA PRZYCZÓŁKU
Magnuszew
01.08.2021
DNI GMINY GŁOWACZÓW
Stadion sportowy ul. Kozienicka 7A, Głowaczów
08.08.2021
77. Rocznica Bitwy pod Studziankami
Studzianki Pancerne

Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych