Park w Janikowie

Park w Janikowie z XIX w. Nr rej. MWKZ 631 z dn.17.12.1957

Po XIX — wiecznym parku (sądząc na podstawie pomnikowych drzew) obecnie niewiele zostało. Jego pozostałości świadczą o przeszłości tych terenów, gdzie dawniej mieścił się folwark janikowski, należący m.in. do włości opactwa benedyktynów. W 1819 r. nastąpiła kasacja klasztoru i wszystkie mu podległe wsie stały się własnością państwa. Folwark Janików został włączony do ekonomii kozienickiej i był wydzierżawiany. W 2. poł. XIX w. z powodu oczynszowania folwark i wieś Janików wraz z okolicznymi wsiami uległy regulacji, która trwała od 1846 do 1861 r. 5 (17) lipca 1872 r. właścicielem został Ludwik Olszewski, nabywając ziemie od Skarbu Państwa, od 1888 r. jego syn Adam, który zmarł w 1925 r. Po przejęciu przez rodzinę Olszewskich wieś się powiększyła. Olszewscy wybudowali tu młyn wodny i tartak.

Jako majętni właściciele ziemscy utrzymywali dobre sąsiedzkie stosunki z rodziną Denów, goszcząc często w pałacu kozienickim. W czasie I wojny światowej Janików przestał istnieć. Czego nie zburzyły kule armatnie, dokończył pożar. Dwór został także spalony, folwark częściowo zniszczony.

W okresie międzywojennym była tu państwowa dzierżawa. Dwór w 1944 r. zamieszkiwało wojsko niemieckie, głównie oddziały Ost — Legionu. Po zrujnowaniu budynku opuścili go w styczniu 1945 r.

Po wojnie teren należał początkowo do PGR Janików, a po jego rozwiązaniu (1957 r.) przekazano całość Zakładowi Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego w Janikowie. Wyremontowano dwór, który został upaństwowiony i powstała w nim działająca przez 2 lata szkoła rolnicza. Obecnie dwór w Janikowie nie istnieje. W miejscu po nim znajduje się BAKOMA-BIS Sp. z o.o. – zakłady produkujące m.in. wsady owocowe.

Również po XIX — wiecznym parku (sądząc na podstawie pomnikowych drzew) obecnie niewiele zostało. Teren ten należy do zakładów, ale nie jest przez nie użytkowany. W 1957 r. park został wpisany do rejestru zabytków. Upłynęło wiele lat, w czasie których nikt o dawny park przydworski nie zadbał. Pozostawiony sam sobie, bez pielęgnacji, z posadzonymi w latach 60. XX w. topolami bujnymi, pozostawiony bez pielęgnacji, nie zachował śladów dawnego założenia.

Szczególne zniszczenia wywołała budowa superchłodni w latach 1972-75. Zburzono wtedy resztę budynków folwarcznych, rozgrodzono park, wycięto część starodrzewia. Podczas przeprowadzonej w 1994 r. inwentaryzacji stwierdzono, że ocalało jedynie 14 gatunków drzew i 5 gatunków krzewów. Pozostało tu wtedy 11 drzew określonych jako pomniki przyrody. Były to 3 dęby, 1 jesion i 7 lip. W zach. części parku zachował się fragment alei lipowej. W parku w latach 90. rósł m.in.: klon jesionolistny, zwyczajny i srebrzysty, olsza czarna, brzoza brodawkowata, jesion wyniosły, świerk pospolity, sosna zwyczajna, grusza polna, topola bujna, dąb szypułkowaty, wierzba biała, lipa drobnolistna, bez lilak i czarny, trzmelina brodawkowata, śnieguliczka biała, porzeczka.

Park był ciekawie położony, a swą powierzchnią obejmował cały teren skarpy oraz teren na płn.-wsch. i na płd.-zach. od niej. Dawna powierzchnia założenia: ogółem 7.11 ha (aktualna 2,4 ha), parku 2.40 ha (aktualna 2,4 ha), wód 0,50 ha (aktualna 0,2 ha). Wg informacji mieszkańców, było tu dużo stawów w większości utworzonych sztucznie. Ciekawostką jest duża ilość klonu srebrzystego tworzącego południową granicę. Aktualnie przez środek parku, wierzchem skarpy, przebiega droga, która jest pozostałością dawnej alei parkowej.

Dziś park od płd.-wsch. strony graniczy z zabudowaniami wsi. W części płn.-zach., gdzie rozciągał się folwark, potem wybudowano chłodnię, od płn i wsch. granicą jest łąka, przez którą płynie strumień.

W 1994 r. sporządzono „Ewidencję dokumentacyjną parku w Janikowie", w której określono granice ochrony konserwatorskiej i kierunki renowacji. Konserwacja terenu zakładała ten sam przebieg i miała objąć od zach. granice zakładu, od płn. części łąki, od wsch. zadrzewienia przydrożne wraz ze stawem, a od płd. powinny biec granicą parku. Teren położony na płd. nie powinien być zabudowany ze względu na II klasę żyzności. Po sporządzeniu ewidencji wysnuto wnioski, że lepiej byłoby sporządzić nowy plan zagospodarowania parku i otoczyć ochroną ocalałe zabytkowe drzewa, usuwając samosiewy czy dosadzenia topoli niekłańskiej (bujnej).

Chcąc zobaczyć pozostałości podworskiego parku, w którym jednak nic się nie zmieniło na lepsze od lat, musimy od drogi krajowej nr 48, w odl. 4 km od Kozienic na płd.-wsch., skręcić przed stojącym jeszcze drewnianym młynem z lat 1932-34 w asfaltową drogę do Janikowa Folwark. Po lewej stronie, na niewielkiej skarpie przy bagnistym terenie, jest niewielkie skupisko drzew.