Wykopaliska w Nowej Żelaznej

Wykopaliska w Nowej Żelaznej. Nr rej. Dec. 1267/2011 z 04.11.2011

Dziesiątki grobów z okresu przedrzymskiego i okresu wpływów rzymskich, czyli z czasów bursztynowego szlaku odkryli archeolodzy między ujściem rzek Radomki i Pilicy, we wsi Nowa Żelazna w województwie mazowieckim. Wśród grobów kultury przeworskiej, czyli germańskich plemion związanych m.in. z Wandalami badacze odkryli groby z bogatą biżuterią sprzed około 2 tys. lat, a także militariami, częściowo zdeponowanymi tam w sposób rytualny i magiczny, zgodnie z wierzeniami z epoki.

W trakcie badań wykopaliskowych i prospekcji z wykrywaczami metali, która objęła ponad 20 arów, pozyskano 490 zabytków z metali kolorowych, żelaza, szkła oraz rogu. Odnaleziono około 65 grobów ciałopalnych.

„Największą wartością cmentarzyska jest różnorodność form zabytków. Znaleziono tu zabytki pochodzące z terenów kultury lateńskiej, prowincji Imperium Rzymskiego, z obszarów zasiedlonych przez inne plemiona germańskie i sarmackie. Najważniejszym odkryciem jest unikatowy na Mazowszu czworokątny obiekt rowkowy, wywodzący się z tradycji celtyckiej. Temat Nowa Żelazna jest na razie zamknięty. Obszar nekropoli jest obecnie niedostępny dla badaczy. W przyszłości na pewno trzeba tam wrócić i zbadać także osiedle sąsiadujące z nekropolą” - podsumowała archeolog i kierownik badań w Nowej Żelaznej Małgorzata Cieślak-Kopyt.

Badania wykopaliskowe prowadzono w 2007, 2008, 2015 i 2017 roku. Przez pierwsze dwa lata był to samodzielny projekt Działu Archeologii Muzeum Jacka Malczewskiego w Radomiu. W kolejnych latach w ekspedycji brały udział  Aleksandra Jarosz-Panek oraz Dorota Pogodzińska (obecnie MJM) z Muzeum Regionalnego im. prof. Tomasza Mikockiego w Kozienicach, w ramach wspólnych działań z Gminą Magnuszew i Starostwem Powiatowym w Kozienicach. W wykopaliskach uczestniczyli również studenci archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, którzy odbywali tu praktyki pod kierunkiem dr hab. Joanny Kalagi oraz pasjonaci historii (detektoryści) z Mazowieckiego Stowarzyszenia Historycznego „Exploratorzy.pl”.

Ostatnie dwa lata badań gabinetowych (2019-2020) zrealizowano w ramach projektu „Cmentarzysko kultury przeworskiej w Nowej Żelaznej, stanowisko 2, woj. mazowieckie, pow. kozienicki”. Projekt ten realizowany był w ramach programu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Ochrona zabytków archeologicznych”. Badania otrzymały dofinansowanie zarówno z MKiDN jak i samorządu Województwa Mazowieckiego.